سیلی زدن حضرت موسی به ملک الموت

در صحیح بخاری حدیثی از ابو هریره آمده که ملک الموت برای قبض روح حضرت موسی آمده بود ولی حضرت موسی به او سیلی زد و او را ناراحت به سوی خدا برگرداند. آیا این حدیث صحیح است در صورت درست بودن در موردش کمی توضیح دهید که چرا موسی با ملک الموت اینگونه برخورد کرد مگر ملک الموت به چشم انسانها دیده میشد ؟ داستان ضربه زدن موسی علیه اسلام به ملک الموت در احادیث صحیح بخاری و مسلم و غیره آمده ، و در صحیح مسلم این چنین روایت شده است : « عن أَبُی هُرَیْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَذَکَرَ أَحَادِیثَ مِنْهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ جَاءَ مَلَکُ الْمَوْتِ إِلَی مُوسَی عَلَیْهِ السَّلَام فَقَالَلَهُ : أَجِبْ رَبَّکَ . قَالَ: فَلَطَمَ مُوسَی عَلَیْهِ السَّلَام عَیْنَ مَلَکِ الْمَوْتِ فَفَقَأَهَا، قَالَ: فَرَجَعَ الْمَلَکُ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی فَقَالَ : إِنَّکَأَرْسَلْتَنِی إِلَی عَبْدٍ لَکَ لَا یُرِیدُ الْمَوْتَ وَقَدْ فَقَأَ عَیْنِی . قَالَ : فَرَدَّ اللَّهُ إِلَیْهِ عَیْنَهُ وَقَالَ : ارْجِعْ إِلَی عَبْدِی فَقُلْ : الْحَیَاةَ تُرِیدُ، فَإِنْ کُنْتَ تُرِیدُ الْحَیَاةَ فَضَعْ یَدَکَ عَلَی مَتْنِ ثَوْرٍ فَمَا تَوَارَتْ یَدُکَ مِنْ شَعْرَةٍ فَإِنَّکَ تَعِیشُ بِهَا سَنَة.ً قَالَ: ثُمَّ مَهْ ؟ قَالَ : ثُمَّ تَمُوتُ . قَالَ: فَالْآنَ مِنْ قَرِیبٍ رَبِّ أَمِتْنِی مِنْ الْأَرْضِ الْمُقَدَّسَةِ رَمْیَةً بِحَجَرٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: وَاللَّهِ لَوْ أَنِّی عِنْدَهُ لَأَرَیْتُکُمْ قَبْرَهُ إِلَی جَانِبِ الطَّرِیقِ عِنْدَ الْکَثِیبِ الْأَحْمَر » (روایت مسلم). ترجمه ← از ابوهریرة رضی الله عنه از پیامبر ﷺ روایت شده است که فرمود : ملک الموت نزد موسی علیه السلام آمد و به او گفت : دعوت پروردگارت را استجابت کن. پیامبر گفت : «موسی علیه السلام به چشم ملک الموت ضربهای زد و چشمش را کور کرد» پیامبر گفت: ملک الموت نزد خداوند برگشت و گفت: «مرا به بندهای فرستادهای که خواهان مرگ نیست و چشمم را کور کرد» پیامبر گفت : خداوند چشمش را به او برگرداند و به او گفت : «به بندهام برگرد و به او بگو : «آیا زندگی دنیوی میخواهی ؟ اگر زندگی دنیوی میخواهی پس دستت را پشت گاومیشی بگذار و تا هر جایی که دستت برسد به اندازه هر مو یک سال عمر داده خواهی شد». موسی گفت: « سپس چه میشود؟ » ملک الموت گفت : « سپس مرگ به سراغت میآید» موسی گفت : «پس همین الان مرگ را میطلبم پروردگارا به اندازه فاصله انداختن یک سنگ مرا نزدیک بیت المقدس بمیران» پیامبر ﷺ فرمود : «قسم به خدا اگر نزدیک آنجا بودم قبرش را به شما نشان میدادم که در جانب راه و نزدیک توده ریگ سرخ هست». بنابراین طبق این حدیث و احادیث صحیح دیگر ، موسی علیه السلام به چشم ملک الموت ضربه زده و چشمشرا کور کرده ولی خداوند چشمش را به او برگرداند و علماء علت و حکمت این حادثه را این چنین توصیف کرده اند : (۱) خداوند ملک الموت را بعنوان ملائکه و برای قبض روح موسی علیه السلام نفرستاد بلکه او را بصورت بشر و برای آزمایش نزد موسی علیه السلام فرستاد ، لذا موسی علیه السلام ندانست که او ملک الموت هست، بلکه او را یک شخص غریبه پنداشت که بدون اجازه وارد خانه اش شده ، لذا او را ضربه زد و این چیزی هست که در اسلام نیز جائز هست، یعنی اگر شخصی بدون اجازه و بیخبر به داخل خانهی کسی بنگرد و سپس صاحب خانه متوجه شود و چشمش را کور کند گناهی برگردن او نیست و حکم قصاص ندارد زیرا یک روز شخصی به داخل خانه پیامبر ﷺ مینگریست ولی پیامبر ﷺ بعد از مدتی متوجه آن شده بود و به آن شخص گفت که اگر میدانست که داخل خانه را مینگری چشمت را ضربه میزدم. بنابراین این مسئله در اسلام نیز جائز هست و برای همین موسی علیه اسلام که این شخص را غریبه پنداشت چشمش را ضربه زد و در اینکه موسی علیه السلام ندانست که او ملک الموت هست نیز ایرادی نیست، زیرا ملائکه ها بصورت بشر نزد انبیاء میآمدهاند بدون اینکه انبیاء آنها را بشناسند همانطور که جبریل علیه السلام در لباسی سفید و پاک نزد پیامبر ﷺ آمد و از او ارکان اسلام و ایمان و در مورد احسان سؤال کرد و هیچکس آنرا نشناسید، ولی هنگامی که رفت پیامبر ﷺ او را شناخت و به صحابه گفت که او جبریل بود و آمده که دینتان را به شما یاد بدهد، و همچنین ابراهیم علیه السلام و لوط علیه السلام که داستانشان در قرآن در سورههای «هود» و «الذاریات» و غیره آمده، هنگامی که ملائکه بصورت بشر نزد آنها آمدند ندانستند که آنها ملائکه بودند تا اینکه آنها خودشان را ملائکه و فرستاده خداوند معرفی کردند. (۲) قول دیگر علماء اینست که میگویند موسی علیه السلام طبع و سرشت خشنی داشت، لذا وقتی آن مرد ناشناس را داخل خانهاش دید به جنگ او برخواست و ناخودآگاه ضربهای به چشمش وارد شد و کور شد، ولی در دفعه دوم بعد از اینکه خداوند چشمش را به او بازگردانده بود، موسی علیه السلام فهمید که او از طرف خداوند آمده لذا تسلیم امرش شد و ملک الموت قبض روحش کرد. (۳) برخی دیگر از علماء علشتش را این میدانند که این ضربه به امر خداوند و آزمایشی برای ملک الموت بود که صبرش را بیازماید، همانطور که صبر موسی علیه السلام را با خضر علیه السلام مورد آزمایش قرار داد ولی موسی علیه السلام بی صبری نشان داد، و خداوند متعال هر آنطور که بخواهد بندگانش را میآزماید. (۴) برخی دیگر نظرشان بر اینست که به او ضربه زد زیرا ملک الموت موسی را مخیر نکرد که بمیرد و یا زنده بماند، زیرا طبق فرمایشات پیامبر ﷺ در احادیث صحیح هیچ پیامبری نیست مگر اینکه قبل از مرگش مخیر میشود که زنده بماند و یا بمیرد، و حتی خود پیامبر ﷺ نیز در رویات آمده که ملک الموت او را بین زنده ماندن در این دنیا و یا مردن مخیر کرد ولی پیامبر ﷺ فرمود : «اللهم الرفیق الاعلی» ، یعنی : «بارخدایا، دوست بالا را میطلبم» (یعنی مردن و نزد خداوند رفتن را میطلبم) و لذا وقتی که ملک الموت برای بار دوم نزد موسی علیه السلام آمد و موسی علیه السلام را مخیر کرد تسلیم امر وی شد و مرگ را انتخاب کرد. و برخی از علماء قول چهارم که ذکر شد را بهترین قول میدانند. مـطـالـب دیـنــــی و آمـوزنـده...